🌳 Oliwka europejska

Oliwka europejska to wiecznie zielone drzewo, z którego owoców powstaje oliwa i oliwki stołowe. Na wolności dorasta do 20 metrów, ale w sadach utrzymuje się je niskie, żeby łatwo było zbierać plony. Liście są wąskie i skórzaste: z wierzchu szarozielone, a od spodu srebrzyste od drobnych łusek, dlatego gaj oliwny na wietrze jakby się mieni.

Wiosną drzewo okrywa się gronami drobnych, białych, pachnących kwiatów. Zapyla je wiatr, a do dobrego plonu zwykle potrzebny jest pyłek innego drzewa, bo większość oliwek słabo zawiązuje owoce z własnego. Nawet wtedy owocami staje się tylko 1–5 % kwiatów.

Oliwka lubi ciepłe, suche lato, ale nie obejdzie się bez zimy. Aby zawiązać pąki kwiatowe, potrzebuje od sześciu do jedenastu tygodni chłodu poniżej 9 °C. Dorosłe drzewo przetrzymuje zimowe mrozy do −8…−12 °C, natomiast wiosenne przymrozki i upał powyżej 30 °C w czasie kwitnienia szkodzą plonom. Rośnie na lekkich, głębokich glebach, w których nie stoi woda.

Oliwka ma skłonność do obfitego owocowania co drugi rok: po hojnym plonie wypuszcza mniej nowych pędów, a to właśnie na nich miałyby się pojawić kolejne owoce. Nowe drzewa rozmnaża się z sadzonek, a pierwsze kwiaty pojawiają się w trzecim–siódmym roku. Sad przynosi dochód przez mniej więcej pół wieku, ale pojedyncze drzewa żyją setki lat.

Człowiek udomowił oliwkę we wschodniej części Morza Śródziemnego lub na Bliskim Wschodzie; ślady jej uprawy sięgają IV tysiąclecia p.n.e. Później Fenicjanie i Grecy rozprzestrzenili ją wzdłuż brzegów całego morza. Dziś rośnie tam 97 % z około 850 milionów drzew oliwnych na świecie. Nawet drewno oliwki jest cenione: bardzo ciężkie i twarde, toczy się z niego miski i robi meble oraz podłogi.