Historia: Oliwki
Najważniejsze wydarzenia tematu „Oliwki” rok po roku.
- ok. 5 600 p.n.e.Najstarsza oliwa: Kfar Samir
Około 7600–7000 lat temu w dziś zatopionej osadzie Kfar Samir u wybrzeża Karmelu zostały tysiące zgniecionych pestek oliwek – najwcześniejszy znany dowód wytwarzania oliwy. Potwierdzają to tłuszcze roślinne w naczyniach z tego samego czasu z Ejn Cippori w Galilei. Owoce zbierano wtedy zapewne jeszcze z dzikich drzew.
- ok. 5 000 p.n.e.Początek uprawy oliwki w południowym Lewancie
Według danych pyłkowych około 7000 lat temu oliwkę w południowym Lewancie już wyraźnie uprawiano. Około 6400 lat temu uprawiano ją w Telejlat Ghassul.
- ok. 4 700 p.n.e.Pierwsze ślady konserwowania oliwek
Około 6700–6500 lat temu w Hiszulej Karmel wiele pestek oliwek zostało w eliptycznych kamiennych konstrukcjach. Autorzy przeglądu uważają to za pierwszy znak solenia lub konserwowania owoców, czyli pierwszych oliwek stołowych.
- ok. 3 600 p.n.e.Oliwka staje się ważną uprawą wczesnego brązu
We wczesnej epoce brązu, około 3600 r. p.n.e., oliwka stała się uprawą ważną gospodarczo. W IV–III tysiącleciu p.n.e. handel oliwkami stołowymi i oliwą był już szeroki, a pras do oliwy przybywało wraz z popytem Egiptu Starego Państwa.
- ok. 3 200 p.n.e.Oliwa i wino na minojskiej Krecie
Około 3200–2700 p.n.e. (wczesnominojski I) w forcie na wzgórzu Afrodites Kefali na wschodzie Krety zostały w ceramice ślady oliwy i wina; wykazała je chromatografia gazowa skorup. Autorzy nazywają to najwcześniejszą udokumentowaną obecnością obu produktów na Krecie.
- ok. 1 400 p.n.e.Handel oliwkami staje się międzynarodowy
W XIV w. p.n.e. tabliczki z Ugarit i wraki statków późnej epoki brązu pokazują, że handel oliwkami był już międzynarodowy.
- ok. 1 300 p.n.e.Oliwka na tabliczkach pisma linearnego B
W pałacu Nestora koło Chory w Mesenii znaleziono 1200 tabliczek pisma linearnego B z zapisami o oliwce. Pochodzą z epoki mykeńskiej, XIV–XIII w. p.n.e.
Źródło: EU: Single document, PDO «Kalamata» olive oil, OJ C 186, 26.6.2012
- ok. 100 г.Oliwa z Betyki i Monte Testaccio
W I–III w. Rzym dostawał oliwę z Betyki (dzisiejszej Andaluzji) w kulistych jednorazowych amforach Dressel 20, wysokich na ok. 80 cm i szerokich na 60 cm; znanych jest ok. 100 warsztatów nad Gwadalkiwirem i Genilem. Z ich skorup wyrosło w Rzymie wzgórze Monte Testaccio – ok. 50 m wysokości i 1 km obwodu, w ok. 85 % z Dressel 20. Analiza w podczerwieni potwierdziła resztki oliwy w amforach z III w. stamtąd.
Źródło: Pérez González J., Heredero Berzosa J., Aguilera Martín A.J. Collectanea Philologica 2022, XXV (CEIPAC, Universitat de Barcelona), Tarquini G. et al. Identification of oil residues in Roman amphorae (Monte Testaccio, Rome). Talanta 2014, 118
- ok. 1750 г.Oliwka trafia do Kalifornii
W XVIII w. hiszpańscy misjonarze franciszkańscy przywieźli oliwkę do Kalifornii i posadzili ją we wszystkich przybrzeżnych misjach na południe od San Francisco. Od tych sadów pochodzi odmiana ‘Mission’.
Źródło: Lazicki P., Geisseler D. Olive Production in California (UC Davis / CDFA FREP)
- 1947 г.Gałązki oliwne na fladze ONZ
20 października 1947 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją 167 (II) przyjęło flagę organizacji. Widnieje na niej godło ONZ – mapa świata w wieńcu ze skrzyżowanych gałązek oliwnych, przyjęte 7 grudnia 1946 r. rezolucją 92 (I).
- 1956 г.Pierwsza międzynarodowa umowa w sprawie oliwy
W 1956 r. pod auspicjami ONZ zawarto pierwszą Międzynarodową umowę w sprawie oliwy z oliwek, by ustabilizować i rozszerzyć handel.
- 1959 г.Powstaje Międzynarodowa Rada Oliwna
W 1959 r. w Madrycie powstała Międzynarodowa Rada Oliwna (wtedy International Olive Oil Council, dziś IOC). Pierwszymi sygnatariuszami były Belgia, Francja, Grecja, Izrael, Libia, Maroko, Portugalia, Hiszpania, Tunezja i Wielka Brytania.
Źródło: International Olive Council — Mission & Basic Text, IOC Market Newsletter No 100 (December 2015)
- 1986 г.Oliwki stołowe w umowie międzynarodowej
Umowa międzynarodowa z 1986 r. po raz pierwszy objęła obok oliwy także oliwki stołowe. Kolejne zawarto w 2005 i 2015 r.; ostatnia obowiązuje od 1 stycznia 2017 r.
- 1991 г.Rozporządzenie EWG nr 2568/91 o oliwie
11 lipca 1991 r. Komisja przyjęła rozporządzenie (EWG) nr 2568/91 w sprawie właściwości oliwy z oliwek i metod jej analizy. Przez ponad 30 lat było podstawą kontroli kategorii oliwy w UE.
Źródło: Commission Delegated Regulation (EU) 2022/2104, recitals and Art. 13–14
- 2010 г.Dieta śródziemnomorska na liście UNESCO
W listopadzie 2010 r. w Nairobi UNESCO wpisało dietę śródziemnomorską Hiszpanii, Grecji, Włoch i Maroka na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego. W opisie mowa o żywieniu opartym głównie na oliwie, zbożach, świeżych lub suszonych owocach i warzywach.
- 2013 г.Rozszerzony wpis diety śródziemnomorskiej
W 2013 r. UNESCO ponownie wpisało dietę śródziemnomorską, tym razem dla siedmiu krajów: Cypru, Chorwacji, Grecji, Włoch, Maroka, Portugalii i Hiszpanii.
Źródło: UNESCO ICH — Mediterranean diet (inscribed in 2013, 8.COM)
- 2013 г.Xylella fastidiosa w gajach oliwnych Apulii
W październiku 2013 r. koło Lecce w Apulii wykryto bakterię Xylella fastidiosa, która wywołuje syndrom szybkiego zamierania oliwek – jej pierwsze pojawienie się w Europie. Do 2017 r. w Apulii porażonych było ok. 23 000 ha drzew oliwnych.
- 2022 г.Nowe przepisy UE dotyczące oliwy
29 lipca 2022 r. Komisja przyjęła rozporządzenie delegowane (UE) 2022/2104 i rozporządzenie wykonawcze 2022/2105. Opublikowane 4 listopada 2022 r., zastąpiły rozporządzenia 2568/91 i 29/2012.
Źródło: Commission Delegated Regulation (EU) 2022/2104 (OJ L 284, 4.11.2022)
- 2024 г.Rekordowy sezon 2024/25
Według IOC w sezonie 2024/25 świat wyprodukował ok. 3,57 mln t oliwy – najwięcej w historii, o 5 % więcej niż poprzedni rekord z 2021/22 (3,416 mln t). Oliwki stołowe także pobiły rekord: 3,318 mln t wobec 3,284 mln t w 2017/18.
Źródło: IOC — World Olive Day dossier (November 2025), IOC — Olive sector statistics, December 2025 and forecasts