Mleczko pszczele

Mleczko pszczele to wydzielina gruczołów gardzielowych, czyli gruczołów pokarmowych, młodych pszczół karmicielek, którą karmią one młode larwy i matkę. Podają je od razu i nigdy nie gromadzą, dlatego można je pozyskać tylko podczas wychowu matek: handlowe mleczko pszczele to pokarm dla larw matecznych w wieku czterech–pięciu dni. ¹

Matka czy robotnica. Z każdego żeńskiego jaja może wyrosnąć matka, ale tylko wtedy, gdy larwa jest karmiona jak matka przez cały rozwój, zwłaszcza w pierwszych czterech dniach. Matka rozwija się w 15,5 dnia zamiast 21, żyje kilka lat zamiast kilku miesięcy i może składać kilka tysięcy jaj dziennie. ¹

Co czyni matkę matką. W 2011 roku badanie opublikowane w Nature podało, że białko mleczka pszczelego, rojalaktyna, uruchamia rozwój matki. ³ W 2016 roku inny zespół, również w Nature, nie zdołał potwierdzić tego efektu u pszczoły miodnej, więc pytanie pozostaje otwarte. ⁴ FAO już wcześniej zauważała, że nie wiadomo, które frakcje mleczka są kluczowe. ¹

Wygląd. Mleczko pszczele to dość płynna, jednolita pasta, biaława z żółtawym lub beżowym odcieniem, o ostrym fenolowym zapachu i kwaśnym smaku. Jego gęstość wynosi około 1,1 g/cm³, a pH 3,6–4,2. Podczas przechowywania, nawet w lodówce, powoli gęstnieje i mogą się w nim tworzyć drobne granulki. ¹

Skład. Świeże mleczko pszczele zawiera 57–70 % wody; w suchej masie 17–45 % białek, 18–52 % cukrów, głównie fruktozy i glukozy, 3,5–19 % lipidów i 2–3 % składników mineralnych, przede wszystkim potasu. Wolne kwasy tłuszczowe stanowią 80–90 % lipidów, głównie kwas 10-hydroksy-2-decenowy. Zawiera witaminy z grupy B, tylko śladowe ilości witaminy C i nie ma witamin A, D, E ani K; testosteronu jest tylko 0,012 µg na gram. ¹

Jak się je pozyskuje. Rodziny skłania się do wychowu matek poza naturalnym okresem rójki, co wymaga uli ramkowych i doświadczonych pszczelarzy. Mleczko wybiera się z każdego matecznika łopatką lub odsysaczem, przecedza przez cienki nylon, umieszcza w ciemnym szkle lub plastiku spożywczym i natychmiast schładza. Dobrze prowadzony ul daje około 500 g w sezonie trwającym pięć–sześć miesięcy, a mateczniki z naturalnych rojów tylko gram–dwa. ¹

Przechowywanie i postacie. Mleczko pszczele sprzedaje się świeże, mrożone, liofilizowane lub zmieszane z innymi produktami; przemysł woli postać liofilizowaną. Lodówka w 0–5 °C to minimum, lepsze jest mrożenie poniżej −17 °C; w Europie zaleca się około 18 miesięcy w lodówce lub 24 miesiące w zamrażarce i najwyżej 12 miesięcy w lodówce po rozmrożeniu. ¹ Miód bywa wzbogacany mleczkiem pszczelim, ale w UE do produktu sprzedawanego jako miód nie wolno niczego dodawać. ²⁶

Zdrowie i bezpieczeństwo. FAO podkreśla, że korzyść mleczka pszczelego dla zdrowia człowieka nigdy nie została potwierdzona naukowo. Z zastrzyków zrezygnowano z powodu ciężkich reakcji alergicznych, a testy płatkowe wywołały alergiczne kontaktowe zapalenie skóry u 2 z 10 pacjentów. ¹ W Australii i Nowej Zelandii każda żywność z mleczkiem pszczelim musi ostrzegać, że powodowało ono ciężkie reakcje alergiczne i w rzadkich przypadkach zgony, zwłaszcza u osób z astmą lub alergią. ⁵

Dlaczego to ważne dla ciebie. Jeśli masz astmę lub alergię, podchodź do mleczka pszczelego ostrożnie: prawo żywnościowe Australii i Nowej Zelandii wymaga ostrzeżenia o ciężkich reakcjach alergicznych. ⁵ Przechowuj je w chłodzie i nie oczekuj działania hormonalnego ani odmładzającego: testosteronu jest w nim znikomo mało, a korzyść dla zdrowia nie została udowodniona. ¹