Lipa

Lipa (Tilia) to długowieczne drzewo liściaste, które kwitnie na początku lata i daje pszczołom bardzo dobry nektar. Jej pachnące kwiaty mocno przyciągają pszczoły i innych zapylaczy, a miód lipowy powstaje głównie w Europie Środkowej i Wschodniej, gdzie drzewo od dawna liczy się w pszczelarstwie. ¹⁴⁷

Gatunki. Najważniejsza lipa Europy to lipa drobnolistna (T. cordata), często rosnąca z szerokolistną (T. platyphyllos); lipa srebrzysta (T. tomentosa) i T. dasystyla rosną w południowo-wschodniej Europie i wokół Morza Czarnego. ⁴ Drobnolistną odróżniają kępki włosków w kątach nerwów na spodzie liścia. ⁷ Wiele gatunków i mieszańców sadzi się jako ozdobne, a w Ameryce Północnej rodzaj nazywa się basswood. ¹²

Drzewo. Lipy to wysokie drzewa, które żyją do 500 lat; lipa drobnolistna może przetrwać ponad 1000 lat, nawet prowadzona jako odrośl. ⁴⁷ Lipa kwitnie po raz pierwszy w wieku około 30 lat, drzewo samotne do dziesięciu lat wcześniej. Drobnolistna rośnie w Alpach Centralnych do 1500 m, jej uśpione pędy znoszą mróz do −34 °C, a na północy dociera do Finlandii i Norwegii. ⁴⁷

Kwitnienie i zapylanie. Lipy kwitną od końca czerwca do początku lipca, drobnolistna później niż szerokolistna. Zapylają je owady i są obcopylne; część drzew w populacji jest samopłonna. ⁴ Pszczoły zbierają z kwiatów nektar i pyłek; Uniwersytet Stanowy Ohio opisuje lipę jako bogate letnie źródło nektaru. ²

Nektar, spadź i zbiory. Oprócz nektaru lipa może dawać spadź, gdy atakują ją mszyce, takie jak Eucallipterus tiliae, co zmienia barwę i skład miodu. ¹ W ukraińskiej lasostepie silna rodzina zbiera z lipy przy dobrym pożytku 15–17 kg miodu towarowego. ³ Łyko i miód były dawniej głównymi produktami lipy, co mogło sprzyjać jej rozprzestrzenieniu w średniowieczu. ⁴

Miód lipowy. Jest jasny do średniego, o żywym żółtym odcieniu, silnym drzewnym i świeżym aromacie, średniej słodyczy, lekkiej cierpkości i długim posmaku, krystalizuje umiarkowanie szybko. W 261 próbkach europejskich zawierał średnio 16,9 g wody, 37,5 g fruktozy i 31,9 g glukozy na 100 g. Jego przewodność elektryczna jest wysoka jak na miód nektarowy, a pyłku lipy jest w nim mało, czasem bardzo mało, bo wiele sadzonych odmian jest jałowych. ¹

Czy lipy zabijają pszczoły? Martwe trzmiele pod lipami srebrzystymi długo przypisywano trującej mannozie w nektarze. Przegląd z 2017 roku w Biology Letters nie znalazł doświadczalnych dowodów trującego nektaru: owady najpewniej giną z głodu, bo pod koniec kwitnienia drzewa dają za mało nektaru. Autorzy radzą sadzić w miastach inne późnoletnie rośliny miododajne. ⁶

Kwiat lipy. Europejska Agencja Leków uznaje suszone kwiaty T. cordata, T. platyphyllos i T. x vulgaris za tradycyjny ziołowy produkt leczniczy łagodzący objawy przeziębienia i łagodny stres psychiczny. Dorośli parzą 1,5 g w 150 ml wrzącej wody, dwa do czterech razy dziennie; przy przeziębieniu nie zaleca się go dzieciom poniżej 4 lat, a gdy objawy trwają ponad tydzień, trzeba iść do lekarza. ⁵

Dlaczego to ważne dla ciebie. Po miodzie nie da się odróżnić gatunków lip, więc na etykiecie szukaj po prostu słowa lipowy; bardzo jasny miód jest czysto nektarowy, ciemniejszy może zawierać spadź. ¹ Sadząc drzewa w mieście, dodaj obok lip srebrzystych późnoletnie kwiaty, by trzmiele nie głodowały. ⁶ Herbata z kwiatu lipy to tradycyjny środek na przeziębienie, a nie lek, który je wyleczy. ⁵