📜 Mleko w kulturze i języku

Mleko w kulturze i języku to dział o obrazach, nazwach i wyrażeniach, które wyrosły z mleka: od Drogi Mlecznej na niebie po zęby mleczne, dojrzałość mleczną zboża i powiedzenia takie jak „jak krew z mlekiem” czy „mleko pod nosem”.

Korzenie tych obrazów są bardzo dawne. Analiza resztek tłuszczu w ponad 2200 naczyniach glinianych z Bliskiego Wschodu i Europy Południowo-Wschodniej wykazała, że mleko wykorzystywano już w VII tysiącleciu p.n.e. W Europie chów bydła mlecznego jest rozpowszechniony od neolitu.

Starożytni Grecy widzieli mleko nawet na niebie. Greckie γάλα (dopełniacz γάλακτος) znaczy „mleko”, a łacińskie lac jest z nim spokrewnione. U Arystotelesa, Parmenidesa i Aratosa tym słowem nazwano Drogę Mleczną, u Euklidesa to „krąg mleka”, a później γαλαξίας κύκλος. Od γαλαξίας, według powszechnie przyjętej etymologii, pochodzi też słowo „galaktyka”.

Rzymski autor Hyginus opowiada w „Astronomii” kilka mitów o tym białym kręgu. Według Eratostenesa Junona, nie wiedząc o tym, nakarmiła małego Merkurego, a gdy dowiedziała się, że to syn Mai, odepchnęła go – rozlane mleko świeci odtąd wśród gwiazd. Według innych wersji śpiącej Junonie podłożono Herkulesa albo ssał on tak łapczywie, że nie utrzymał mleka w ustach. Owidiusz pisze w „Metamorfozach” o wysokiej drodze, widocznej dzięki swej bieli, którą nazywa się „Mleczną”: nią bogowie idą do domu Gromowładnego.

Po ukraińsku ten sam pas gwiazd nazywa się Drogą Czumaków, a język zachował też inne mleczne obrazy, od przysłowia „kto się na gorącym sparzył, ten na zimne dmucha” po kota ze spodkiem mleka.