🫒 Odmiany oliwek

Odmiany oliwek to uprawne formy oliwki europejskiej, rozmnażane klonalnie przez sadzonki lub szczepienie: praktycznie każde drzewo w gaju jest kopią swojej odmiany. Jedne uprawia się na oliwę, inne na oliwki stołowe, a niektóre nadają się do obu celów.

Pierwszy światowy katalog odmian Międzynarodowa Rada Oliwek (IOC) wydała w 2000 roku: 139 odmian z 23 krajów. Jego metoda opisu stała się podstawą wytycznych UPOV, według których rejestruje się nowe odmiany. Sieć banków genów IOC, utworzona w 1994 roku, łączy 26 kolekcji i ponad 1800 odmian. Wzorcowym bankiem jest Światowy Bank Germoplazmy Oliwki w Kordobie, gdzie jedna ocena podatności na antraknozę objęła 308 odmian z 21 krajów.

Internetowy katalog IOC opisuje główne odmiany handlowe; w październiku 2026 roku zawierał 60 odmian z 20 krajów, najwięcej z Hiszpanii (8), Włoch (7) i Grecji (5). Nazwy często się mylą, dlatego katalog prowadzi indeks synonimów, a odmianę potwierdza się morfologią i markerami DNA.

Główne odmiany stołowe to Gordal Sevillana, Manzanilla de Sevilla i Hojiblanca w Hiszpanii, Gemlik i Memecik w Turcji, Konservolia i Kalamon w Grecji oraz Aggezi Shami i Toffahi w Egipcie.

Do superintensywnych sadów szpalerowych nadaje się tylko 4–6 z ponad 600 odmian światowego banku genów. Najpopularniejsze z nich to Arbequina, Arbosana i Koroneiki. Wśród innych odmian tego działu są Picual, Coratina, Frantoio, Leccino i Chemlali.